Ważniejsze obiekty Dorzecza Prądnika

Osoby | Obiekty | Galeria foto |

A | B | CD | E | F | G | H | I | J | K | L | Ł | M | N | OP | R | S | T | U | W | Z |



A

Akademia Ekonomiczna (Kraków, ul. Rakowicka 27, tel. centr.: 416 72 00) - jeszcze jako Wyższa Szkoła Ekonomiczna, w 1952 r. przejęła obiekty Schroniska Lubomirskiego zlikwidowanego tutaj 2 lata wcześniej. W 1954 r. powstało tu Studium Zaoczne w 1973 - Studium Doskonalenia Kadr Kierowniczych. Status Akademii uzyskała w 1974 r. Najbardziej zasłużeni pracownicy uczelni są od roku 1985 honorowani medalami "Signum gratiae". Obecnie mieszczą się tu Wydział Zarządzania i Wydział Ekonomii. Młodzież zdobywa wiedzę korzystając z pomocy ok. 30 Katedr i samodzielnych Zakładów. Studenci AE mieszkają m.in. w domu akademickim w sąsiedztwie Wydziału Leśnego AR przy al. 29 Listopada (Prądnik Czerwony).

Akademia Rolnicza (Kraków, al. 29 Listopada 48, tel. centr.: 411 91 44) - rozpoczęła działalność na Prądniku Czerwonym pod koniec lat 70-tych, kiedy to naprzeciw os. Wiśniowa, po drugiej stronie al. 29 Listopada, powstały nowoczesne obiekty Wydziału Ogrodniczego, domów akademickich (w tym również dla studentów Akademii Ekonomicznej), dużej stołówki oraz studenckiego klubu "Arka". Kilka lat później oddano do użytku wieżowiec Wydziału Leśnego. Obecnie, oprócz wymienionych, istnieje tu jeszcze Wydział Technologii Żywności. W jednym z budynków (al. 29 Listopada 49) działa pod okiem Wydziału Ogrodniczego, jedyne w Polsce Muzeum Ogrodnictwa.

C

Cegielnia Wencla - została wybudowana w początkach naszego stulecia przy drodze warszawskiej, pod "Trzecią Górą" (wylot z Krakowa na Warszawę). W czasie rozbudowy starego Prądnika Czerwonego i okolicznych wsi (lata międzywojenne), stanowiła główne źródło zaopatrzenia w cegłę osiedlających się tutaj przybyszów. Właściciel, Marcin Wencel, spoczywa w grobowcu rodzinnym na parafialnej części cmentarza Batowickiego (charakterystyczna kapliczka przy głównej drodze cmentarnej). Dziś w obiektach cegielni mieszczą się różne magazyny i hurtownie.

Cmentarz Batowicki - położony jest w północnej części Prądnika Czerwonego, pomiędzy ulicami Powstańców i Reduty, oraz Sudołem Dominikańskim. W mowie urzędniczej określany jako "cmentarz Prądnik Czerwony". Składa się z dwóch części: parafialnej i komunalnej.
- cmentarz parafialny - starszy, założony został w 1931 r. przy drodze do Batowic (stąd nazwa), na gruntach odkupionych przez proboszcza parafii P.J. Dobrego Pasterza od o.o. Dominikanów. Teren zagospodarowano wg projektu prof. Artura Romanowskiego i wybudowano barak przedpogrzebowy, który przemienił się z czasem w drewnianą kaplicę Św.Józefa. Poświęcenie cmentarza nastąpiło w lipcu 1931 r. W 1932 r. wykopano na terenie cmentarza studnię. Od 1963 r. odprawiano w tutejszej kaplicy, coniedzielne msze św., a także msze św. pogrzebowe (które dotąd miały miejsce w kościele parafialnym). Kaplica spłonęła całkowicie, z niewiadomych przyczyn w 1980 r. Na cmentarzu spoczywają głównie mieszkańcy parafii P.J. Dobrego Pasterza i ich rodziny. Mieści się tu grobowiec duchowieństwa parafialnego, a także kwatera s.s. Albertynek i grobowiec s.s. Miłosierdzia. Cmentarzem administruje parafia P.J. Dobrego Pasterza.
- cmentarz komunalny - powstał w roku 1966 jako cmentarz miejski, mający rozładować zagęszczenie pochówków w pozostałych krakowskich nekropoliach. W 1978 r. stojący tu budynek przedpogrzebowy dostosowano do odprawiania obrzędów katolickich i przekazano w opiekę parafii Dobrego Pasterza. W roku 1979 wytyczone zostają nowe granice cmentarza, w tym nowa linia podziału pomiędzy częścią komunalną i parafialną, poszerzająca dość znacznie tę drugą. W 1994 r. na drugim końcu cmentarza przystąpiono do wznoszenia nowego obiektu przedpogrzebowego, mieszczącego kaplicę, administrację i elektryczne krematorium. Wobec protestów mieszkańców sąsiednich osiedli budowę skośnych, żelbetowych ścian tymczasowo zatrzymano. Prace podjęto znowu w 1996 r. Obiekt został poświęcony przez kard. Fr. Macharskiego w 1998 r, a pogrzeby odprawia się w nowej kaplicy od 1999r. Dzisiaj część komunalna cmentarza obejmuje powierzchnię ok. 40 ha i mieści się pomiędzy ul. Reduty, Powstańców i Sudołem Dominikańskim.

Cmentarz Białoprądnicki - położony jest w północnej części Prądnika Białego w rejonie ulic: Żwirowej i Piaszczystej. Założony został w roku 1932, z przeznaczeniem dla tej odległej od kościoła Św. Krzyża - części parafii. Jego powierzchnia wyniosła ok. 1,5 ha. Spoczywały tu do czasu przeniesienia na teren klasztoru (1994) szczątki doczesne Matki Pauli (Zofii Tajber) - założycielki żeńskiego Zgromadzenia Sióstr Duszy Chrystusowej, mających w pobliżu swój generalny dom zakonny. Ponieważ na cmentarzu nie ma kaplicy, nabożeństwa pogrzebowe odprawiane są w pobliskim parafialnym kościele N.M.P. Matki Kościoła, przy ul. Pasteura.

Cmentarz Rakowicki (ul. Rakowicka 26, tel.: 411-70-04) - założony w latach 1801-02, w południowej części Prądnika Czerwonego, na terenie folwarku  o.o. Karmelitów Bosych z Czernej, przy drodze wiodącej do Rakowic (stąd jego nazwa). Koszt nabycia gruntu pokryły austriackie władze zaborcze, a wydatki związane z zagospodarowaniem terenu, obciążyły kasę miasta oraz okolicznych gmin, którym przyznano tutaj prawo pochówku. Pierwszy pochówek - Apolonii z Lubowickich Bursikowej - odbył się tu w styczniu 1803 r. Cmentarz poszerzano kilkakrotnie (w 1836 r., w 1839 r. architekt krakowski Karol Kremer zaprojektował założenia parkowe cmentarza, a następnie w: 1863, 1885, 1908, 1920 - kiedy przy ul. Prandoty założono Cmentarz Wojskowy, 1933, i wreszcie pod koniec lat 60-tych naszego stulecia). Aktualna powierzchnia cmentarza wynosi ok. 42 ha. Na cmentarzu stała początkowo niska, drewniana kaplica, którą zastąpiono w 1862 r. zachowaną kamienną kaplicą Zmartwychwstania Pańskiego, ufundowaną przez Ludwika Helcla. Na cmentarzu spoczywają szczątki całych rzesz Krakowian, wśród których są m.in.: weterani powstań Listopadowego i Styczniowego, ofiary rewolucji 1848 r., zajść ulicznych 1923 r., "krwawej wiosny" 1936r.,  rokitniańczycy, legioniści, uczestnicy I i II wojny światowej (w tym lotnicy angielscy i żołnierze radzieccy wyzwalający Kraków). Spoczywają tu sławne  osobistości polityki, sztuki, kościoła.: Jan Matejko, Helena Modrzejewska, Tadeusz Kantor, B. Wallek-Wallewski, Ignacy Daszyński, Juliusz i Wojciech Kossakowie, Lucjan Rydel, Władysław Żeleński, Oskar Kolberg, Józef Dietl i inni. Autorami licznych rzeźbiarskich dzieł sztuki znajdujących się w obrębie cmentarza są m.in.: Xawery Dunikowski, Karol Hukan, Konstanty Laszczka, Bronisław Chromy, Antoni Kurzawa, Michał Korpal i wielu innych znanych artystów z XIX i XX w.

D

Dworek Dettloffów - (ul. Wileńska 5 w Prądniku Czerwonym), niski budynek stojący w pobliżu skrzyżowania ulic Wileńskiej i 29-Listopada, wybudowany w 1888 r. przez Karola Dettloffa - właściciela majątku ziemskiego w Chorągwicy. Był tu zaprowadzony piękny ogród, tonący w kwiatach magnolii i innych ozdobnych krzewach. Oprócz Karola z córkami (Zofią i Anną), mieszkała tu także jego siostra - Łucja Władysława Dettloff, znana w kręgach artystycznych Krakowa z organizowania spotkań salonowych, w których brały udział takie postaci jak np.: Lucjan Rydel, Włodzimierz Tetmajer, Wojciech Kossak, Olga Boznańska, Jacek Malczewski. Ten ostatni miał ponoć na terenie dworku swoją pracownię malarską (inni twierdzą, że w  latach 1890-97 miał pracownię w pobliskiej "Pocieszce"). Łucja zmarła w 1935 r. Pozostali Dettloffowie zamieszkujący dworek, to mąż i dzieci Zofii (Załęskiej z d. Dettloff). Ostatnią mieszkającą tu właścicielką była Anna Dettloff, która zmarła w 1979 r. W latach 60-tych na terenie posiadłości Dettloffów postawiono część os. Wiśniowa, ze szkołą i restauracją. Budynek dworku pozostawiono pośrodku osiedla bloków mieszkalnych. Dokwaterowano tu obcych lokatorów, nie troszczących się nazbyt o stan techniczny zabytku. Obiekt użytkowany nieustannie, bez przeprowadzania koniecznych remontów, popadł w ruinę.

Dwór Potockich - przy ul. Sokołowskiego 19, na Starej Olszy. Wybudowany został w drugiej połowie XVIII w. przez karmelitów bosych, a przebudowany w pierwszej połowie następnego stulecia. Jest parterowym budynkiem klasycystycznym, z kolumnowym portykiem od południa.

Dworek rządcówki - stoi w obrębie zespołu dawnego folwarku pobenedyktyńskiego (dzisiejsza ul. Dobrego Pasterza 121w Prądniku Czerwonym). Powstał w drugiej połowie XVIII wieku, a przebudowano go ok. 1900 r. Ze względu na walory architektoniczne i historyczne wpisany jest do rejestru zabytków, jako przykład podmiejskiej architektury rezydencjalnej. Druga połowa lat 90-tych to remont kapitalny obiektu pod patronatem Dzielnicy III . Obecnie dworek znajduje się pod troskliwą opieką firmy "Polsad".

Dwór steinkellerowski - posiadłość bogatej rodziny finansistów Steinkellerów, mieszcząca się na Wesołej (w rejonie dzisiejszych ulic: Lubicz, Bosackiej, Rakowickiej i Topolowej), która po wykupieniu w 1836 r. przez Józefa Louisa ("króla kurkowego") została przekształcona w Ogród Strzelecki ze strzelnicą dla Bractwa Kurkowego.

F

Figura św. Jana Nepomucena - wykonana z kamienia w 1764 r., stała przez wiele lat na Prądniku Czerwonym, obok mostu prądnickiego nad Białuchą, a po jego zniszczeniu (prawdopodobnie przez powódź), obok  Mostu Sierakowskiego. Figury takie - opiekuna mostów mającego chronić od powodzi - stawiano powszechnie w krajach dawnej monarchii habsburgskiej w XVIII i XIX w. Figura stała na słupie wykonanym "...z ciosów piaskowca, na rzucie kwadratu, z kapliczką u góry. Na przedniej ścianie słupa wyrzeźbiony z kamienia unoszący się aniołek trzymający klucze, pod nim data 1764. Na ścianach bocznych płaskorzeźbione skręty. Całość barokowa. dobrego smaku i delikatnego wykonania. Na słupie stoi posąg św. Jana Nepomucena, niezła rzeźba kamienna barokowa". Podczas przebudowy skrzyżowania ulic: 29 Listopada i Lublańskiej, przesunięto ją dalej od rzeki, w stronę ogrodzenia klasztornego ss. Albertynek. Dziś nie ma po niej śladu: w 1962 r. została przeniesiona do lapidarium przy kościele św. Katarzyny.

K

Kaplica Dominikańska - w Prądniku Czerwonym; zezwolenia na budowę udzielił kard. Jerzy Radziwiłł w 1592 r.; drewniana kaplica spłonęła jednak w pierwszej połowie XVII w. W miejsce spalonej, przeor oo. Dominikanów - o. Jan Konstanty Morski - buduje nową, murowaną w 1642 r. Kaplicę konsekruje sufragan krakowski bp Tomasz Oborski, pod wezwaniem świętych Janów: Chrzciciela i Ewangelisty. Budowla, w stylu barokowym, wzniesiona została na planie kwadratu i pokryta kopułą, wyrastającą bez pośrednictwa bębna. Wnętrze kopuły pokrywają malowidła z XVIII w., a w medalionach umieszczono sceny z życia św. Jana Chrzciciela. Ściany wysokie, tynkowane, zakończone gzymsem. W 1742 r. papież Benedykt XV udzielił odpustu  wiernym, przybywającym do Kaplicy Dominikańskiej w dzień 24. czerwca, tj. w święto Jana Chrzciciela: odtąd używa się nazwy - kaplica św. Jana Chrzciciela. Przy kaplicy został założony w XVIII w. maleńki cmentarz zakonników, których śmierć dosięgła w czasie pomoru.  W 1925 r. Kaplicę Dominikańską powiększono o przedsionek. Po odebraniu zgromadzeniu całości gruntów folwarcznych w 1950 r. przez skarb państwa, zakonnicy opuszczają też swoją kaplicę, a teren użytkują kolejno: Urząd Bezpieczeństwa, "Konsumy", Akademia Medyczna oraz Gospodarstwo Rolne Szpitala im. Żeromskiego . W 1958 r. opiekę nad kaplicą przejmuje parafia P.J. Dobrego Pasterza. W 1976 r., dotychczasowy wikariusz tej parafii, ks. Grzegorz Cekiera, otrzymuje  - z polecenia kard. Karola Wojtyły - klucze do kaplicy i tabernakulum oraz prawo do zbierania składek. Dzień ten uważa się za początek tworzenia wokół kaplicy nowej parafii św. Jana Chrzciciela.

Kaplica św. Józefa - została wzniesiona za czasów proboszcza ks. Józefa Tomery, w początku lat 30. na nowo powstałym cmentarzu parafii P.J. Dobrego Pasterza (w Prądniku Czerwonym), wg planu prof. Artura Romanowskiego (autora projektu pierwszego kościoła parafialnego w Prądniku Czerwonym). Wykonana była w całości z drewna. Stała tuż za bramą cmentarza parafialnego, po prawej stronie, z wejściem skierowanym ku zachodowi. Od 1 listopada 1963 r., decyzją proboszcza ks. Andrzeja Bajera, odprawiano w tutejszej kaplicy coniedzielne msze św., a także msze św. pogrzebowe (które dotąd miały miejsce w kościele parafialnym). Co roku 1. maja, w dniu patrona kaplicy, odprawiana była tu msza św. odpustowa. Kaplica spłonęła całkowicie, z niewiadomych przyczyn, nocą w marcu 1980 r.

Kapliczka Sobierajów - zabytek stojący w ogrodzie rodziny Sobierajów, przy ul. Dobrego Pasterza w Prądniku Czerwonym (vis a vis budynku gminy), wzniesiony na pamiątkę krótkiego pobytu w sierpniu 1683 r. Jana III Sobieskiego, tuż przed wymarszem pod Wiedeń. W kapliczce znajdowała się kiedyś zabytkowa rzeźba Matki Boskiej Bolesnej, którą trzeba było jednak - w trosce przed wizytą złodziei - zabezpieczyć. Obok kapliczki pochowano ponoć powstańców polskich, którzy ukrywając się w stajni po przeciwnej stronie drogi, pomarli z odniesionych ran. Można przypuszczać, że chodzi o uczestników powstania listopadowego (1831 r.), bądź styczniowego (1863 r.) którzy salwowali się tu ucieczką, dla uniknięcia represji, jakie czekały ich w Królestwie Polskim. Kapliczka przejęła przy tej okazji funkcję latarni umarłych.

Kaplica Zmartwychwstania Pańskiego - mieści się na terenie cmentarza Rakowickiego. Początkowo niska, drewniana, postawiona w początkach XIX w. W 1862 r. zastąpiono ją piękną, zachowaną do dnia dzisiejszego, kamienną budowlą, ufundowaną przez bankiera i filantropa Ludwika Helcla - z pochodzenia Niemca. Autorem projektu kaplicy był Józef Czeszko. Obrazy umieszczone w ołtarzach malował w 1861 r. Józef Plank. Fundator jako pierwszy z rodu spoczął w podziemiach kaplicy. Zastrzeżeniem jakie zrobił było to, aby w kaplicy chować członków jego rodziny, ale tylko mówiących po polsku. We wnętrzu na uwagę zasługują pięknie rzeźbione stacje Drogi Krzyżowej, umieszczone na ścianach kaplicy. Odprawia się tu msze św. w niedziele i święta, a także (w dni powszednie) msze św. pogrzebowe; stąd wyprowadza się kondukty pogrzebów chrześcijańskich (także na Cmentarz Wojskowy).

Kościół "Ecce Homo" - powstał wg projektu Marzenny i Wojciecha Sicińskich w 1985 r., obok Domu Głównego ss. Albertynek, w Prądniku Czerwonym przy ul. Woronicza 10. Nazwę swą bierze od tytułu obrazu "Ecce homo" znajdującego się w głównym ołtarzu. Obraz pochodzi spod pędzla Adama Chmielowskiego - Brata Alberta, przedstawiającego twarz umęczonego Chrystusa. Pod mensą ołtarzową znajdują się relikwie św. Brata Alberta (trumienkę na relikwie wykonał Antoni Oremus), a w sarkofagu przy wejściu do kościoła, szczątki doczesne współzałożycielki zgromadzenia ss. Albertynek - błogosławionej Siostry Bernardyny. W krypcie kościoła urządzone jest małe muzeum, przybliżające życie i działalność obu tych postaci. Więcej ...

Kościół Karmelitów Bosych (ul. Rakowicka 18) - budowę jego zaczęto w 1907 r., wg projektu Tadeusza Stryjeńskiego. Część prezbiterialną z wieżą i kaplicą skończono w 1910 r. Budowę kościoła ukończono ostatecznie dopiero w latach 1929-32. W roku 1949 przeniesiono z cmentarza Rakowickiego do kruchty kościoła doczesne szczątki Brata Alberta, które spoczywały tu aż do roku 1983, kiedy to po beatyfikacji przeniesiono je do kościoła "Ecce Homo". Gruntownej odnowy kościoła dokonano w 1955 r. W lewej od wejścia nawie (zachodniej) znajduje się barokowy obraz św. Józefa namalowany w Rzymie przez brata Łukasza od św. Karola, a pochodzący ze starego kościoła Karmelitów Bosych, pw. św. Michała i Józefa.

Kościół Najwiętszego Serca Jezusowego (ul. Kopernika 26) - własność zgromadzenia oo. Jezuitów, powstał na Wesołej w latach 1909-21 (wg projektu Franciszka Mączyńskiego) na gruncie nabytym przez zgromadzenie (w 1867 r.), gdzie powstało początkowo Collegium i Kaplica Serca Jezusowego. W budowli o stylu postsecesyjnym, znajdują się dzieła takich artystów jak: Xawery Dunikowski ("Chrystus z adorantami" - nad głównym portalem i postać projektanta kościoła z modelem budowli w ręku - na dziedzińcu), Jan Bukowski (polichromia wnętrza), Karol Hukan (rzeźby świętych), Jan Raszka (krucyfiks w tęczy kościoła), Piotr Stachiewicz i Ludwik Stroynowski (mozaiki). W 1960 r. kościół został wyniesiony przez papieża Jana XXIII do godności bazyliki mniejszej. W 1988 r. dobudowano do niego od północy gmach biblioteki (proj.: E. Golewicz).

Kościół NMP Matki Kościoła (ul. Glogera 1) - budowniczym kościoła na Białym Prądniku jest organizator i pierwszy proboszcz tutejszej parafii ks. Adam Sroka. Świątynia powstała na "wyprocesowanym" od PGR Polanowice (w latach 1975-77) gruncie parafii św. Krzyża. Początkowo, za pozwoleniem władz świeckich, zbudowany tu został punkt katechetyczny (1981 r.), który przerodził się z czasem w plebanię dla pięciu księży, oraz kościół parafialny (budowany przez blisko 20 lat od 1982 r.). Dzięki staraniom proboszcza w roku 1987, na placu budowy nowego kościoła stanął potężny, stalowy "krzyż - monstrancja" - będący w czerwcu tegoż roku elementem składowym monumentalnego ołtarza papieskiego na krakowskich Błoniach. W 1996 r. przystąpiono do montażu ogrzewania i posadzki w kościele górnym. Pasterka 1997 r. zainaugurowała uroczyste wejście z nabożeństwami do kościoła górnego.


Kościół Pana Jezusa Dobrego Pasterza (ul. Dobrego Pasterza 4) - pierwszy kościół został wybudowany w 1923 r. przez mieszkańców Prądnika Czerwonego, pod przewodnictwem oddelegowanego tu ks. Józefa Mazurka. Sporą pomocą finansową posłużył przy zakupie materiałów budowlanych proboszcz parafii św. Mikołaja a także Konstanty Buszczyński - właściciel majątku w Górce Narodowej. Autorem projektu kościoła był prof. Artur Romanowski. Kościół był drewniany, trzynawowy. Wysoką nawę główną oddzielały od dwóch bocznych - niższych, drewniane kolumny. Prezbiterium było w kształcie wieloboku, a w ołtarzu głównym umieszczono początkowo rzeźbę Chrystusa Ukrzyżowanego. Od 1926 r. w ołtarzu głównym mieścił się  obraz "Dobrego Pasterza" pędzla Jana Grabczaka. Sam ołtarz sprowadzono z kaplicy na Woli Justowskiej, a organy z kościoła ss. Wizytek. Ściany i sklepienia w kościele pokryto polichromią. W 1934 r. obok kościoła postawiono ze składek Bractwa Różańcowego grotę z figurą Matki Boskiej Różańcowej. W 1945 r. za sprawą ks. Andrzeja Bajera stanęły w kościele nowe organy firmy "Biernacki". W 1953 wprawiono w oknach nad głównym ołtarzem witraże z wizerunkami św. Marii Goretti i św. Stanisława Kostki. W 1955 r. sprowadzono nowy ołtarz główny z kościoła św. Krzyża w Krakowie, do którego po małych przeróbkach wmontowano "ogniotrwałe tabernakulum" i zakupioną kopię obrazu M.B. Częstochowskiej, odsłanianą na stosowne nabożeństwa, przez opuszczanie obrazu "Dobrego Pasterza". W 1966 r. zagrożone zawaleniem drewniane ściany boczne kościoła zostały wzmocnione konstrukcją ciesielską i spięte "klamrami linowymi", wg projektu specjalnie powołanej komisji specjalistów z Politechniki Krakowskiej. W 1971 r. drewniany kościół został rozebrany, a w jego miejsce wybudowano nowy, dzisiejszy, pod kierownictwem i wg projektu architekta Wojciecha Pietrzyka. Prace nad nowym kościołem prowadzone były przez 8 lat przez ks. Juliana Bajera. Ołtarz główny, wg projektu Jana Budziłły, wykonał w miedzi Antoni Oremus. Obecne 35-głosowe organy piszczałkowe wykonała krakowska firma organmistrzowska "Siedlar". Dopełnieniem wyglądu zewnętrznego kościoła stała się (już za ks. Floriana Grucy) brązowa figura patrona parafii, autorstwa Kazimierza Malskiego oraz pomnik Jana Pawła II, ufundowany i wykonany przez Stefana Kowalówkę w 1998 r.
Pierwszy kościół P.J. Dobrego Pasterza w Prądniku Czerwonym



Kościół św. Jana Chrzciciela (ul. Dobrego Pasterza 117 w Prądniku Czerwonym) - został wzniesiony dzięki staraniom ks. Grzegorza Cekiery - pierwszego proboszcza powstającej parafii. Poświęcenia placu budowy w sąsiedztwie Kaplicy Dominikańskiej dokonał metropolita krakowski kard. Franciszek Macharski, w dniu 1 czerwca 1983 r. Kolejne wydarzenia związane z powstawaniem świątyni: 1 kwietnia 1984 r. - początek prac budowlanych; 14 listopada 1985 r. - wmurowanie kamienia węgielnego; 2 grudnia 1989 r. - poświęcenie murów; 1994 r. poświęcenie prezbiterium nowego kościoła wraz z ołtarzem głównym, ambonką i stiukową rzeźbą "Chrzest Chrystusa", umieszczoną na ścianie za ołtarzem (autorstwa prof. Wincentego Kućmy). Obecnie teren wokół kościoła jest ogrodzony stalowym płotem i pozostałościami starego muru dominikańskiego, a zieleńce wewnętrzne starannie pielęgnowane.

Kościół św. Łazarza (ul. Kopernika 19) - wybudowany został pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia NMP na Wesołej, jako pierwszy w Polsce kościół oo. Karmelitów Bosych. Był drewniany i pochodził z 1606 r., wybudowany przez Wawrzyńca Justimontiego jako wotum za uzdrowienie. Kościół dzisiejszy został postawiony "...w miejscu wyższym i zdrowszym". W 1634 r. bp Tomasz Oborski dokonał poświęcenia jego kamienia węgielnego, a w 1683 r. bp Mikołaj Oborski - konsekrował świątynię. Wezwanie św. Łazarza nadano popularnie od nazwy szpitala św. Łazarza, założonego w 1780 r., który w 1787 r. przejął cały obiekt, a jego prowadzenie przypadło ss. Szarytkom. Obecnie kościół obsługują xx. Misjonarze z ul. św. Filipa. W kościele można oglądać efektowny barokowy ołtarz z czarnego marmuru, z umieszczonym wizerunkiem MB Niepokalanej.

Kościół św. Mikołaja (ul. Kopernika 9) - pierwsza wiadomość o nim pochodzi z 1229 r. Wybudowany został poza murami miasta prawdopodobnie przez benedyktynów tynieckich - przy ujściu jednej z odnóg rzeki Prądnik do płynącej tędy Starej Wisły, w pobliżu drogi kupieckiej łączącej Kraków z Sandomierzem i dalej Kijowem (gdzie kult św. Mikołaja był powszechny).  Jeszcze w XIII w. zostały nadane kościołowi odpusty, mające w praktyce przyciągnąć do niego wiernych i powiększyć przez to dochody rozbudowującej się świątyni. Pierwsza wzmianka, świadcząca o parafialnym charakterze kościoła, pochodzi  z lat 1325-27. Pierwszy pożar kościoła, poświadczony dokumentami, miał miejsce w drugiej połowie XIV w. W początkach XV w. powstała przy kościele szkółka parafialna, kształcąca w posługach i ceremoniach liturgicznych, dając jednocześnie podstawowe wykształcenie w postaci czytania i pisania. W 1456 r. benedyktyni przekazują kościół Uniwersytetowi, w zamian za bezpłatne kształcenie mnichów. Kościół staje się kolegiatą. Odtąd proboszczami mogą być tylko doktorowie Pisma św. Niekorzystne pod względem obronności, ustawienie kościoła na Wesołej poza miastem, odbija się kilkakrotnie na jego losach. Po raz pierwszy niszczą go poważnie Szwedzi w czasie "potopu" (1655). Odbudowany w latach 1677-82 w stylu barokowym przez ks. Jana Kopciowicza, zostaje konsekrowany w 1682 r. przez bpa Mikołaja Oborskiego. W czasie konfederacji barskiej (1768-71) niszczą go Moskale. Prace nad linią kolejową (1855) zniszczyły cmentarz i ogród ze stawem. W 1871 r. ustawiono na dziedzińcu kościelnym, przeniesioną ze szpitala św. Walentego dla trędowatych (na dzisiejszym Pl. Słowiańskim) XIV-wieczną "latarnię umarłych". W 1910 r. wziął tu ślub kościelny Feliks Dzierżyński z działaczką SDKPiL - Zofią Muszkat. 18 stycznia 1945 r. cofające się z Krakowa oddziały wojsk niemieckich wysadzają w powietrze pobliski wiadukt kolejowy nad ul. Kopernika, co powoduje zerwanie dachu kościoła, zniszczenie zabytkowych witraży i zarysowanie starych murów. Obecnie we wnętrzu można obejrzeć m.in. świeżo odnowiony XV-wieczny pentaptyk.

Kościół św. Teresy - ss. Karmelitanek Bosych (ul. Kopernika 44) - został ufundowany na Wesołej w 1719 r. przez kanclerza wielkiego koronnego Jana Szembeka, a konsekrowany w 1730 r. Karmelitanki przeniosły się tu w 1787 r. z klasztoru przy kościele św. Marcina (przy ul. Grodzkiej). Dwukrotnie przeszły przezeń pożary: w 1825 i 1876 r. Kościół jest wzniesiony w stylu barokowym, na planie krzyża greckiego. Ma 6 ołtarzy. Z zabytków warto wymienić rzeźbę Madonny z Dzieciątkiem (z XV w.), XVI-wieczne obrazy, oraz ornaty (jeden z nich podarowany przez Jana Kazimierza). Przed wejściem głównym stoi marmurowa kolumna z wyrzeźbioną postacią NMP Niepokalanej (z XVII w.). Tutaj pochowano ponoć rosyjskiego pułkownika Panina, który poległ w 1768 r. podczas szturmowania Bramy Floriańskiej, ugodzony guzem od żupana, wystrzelonym z karabinu jednego z obrońców (Marcina Oracewicza).

M

Most Sierakowskiego - most na rzece Białusze (Prądnik Czerwony), w miejscu przecinania się z nią gościńca warszawskiego. Po zniszczeniu (prawdopodobnie przez powódź) starego mostu prądnickiego, wybudowano w tym samym miejscu nowy. Budowę prowadzono w latach 1785-86, na zlecenie kapituły krakowskiej, która jak podkreślono w akcie erekcyjnym, kierowała się "...względem na dobro społeczne okolicznej ludności". Projektantem budowli był słynny architekt, ks. Sebastian Sierakowski. Koszt budowli wyniósł 3880 florenów. Most (o długości 26 m i szerokoci 7 m) był wybudowany z kamienia, łukiem przerzuconego nad wodą, zwieńczony kamienną balustradą. Wspomniany akt erekcyjny umieszczono w małej ambonce, po zachodniej stronie. W roku 1787, w czasie pobytu króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w Krakowie, przywieziono go specjalnie nad Białuchę, aby mógł podziwiać ów piękny, w stylu włoskim zaprojektowany obiekt.  W 1944 r. niemieccy saperzy zniszczyli ambonkę, planując wysadzenie mostu i spiętrzenie wody, dla powstrzymania pogoni wojsk radzieckich. Most wytrzymał wybuch i zachował się do roku 1961, kiedy to już współczeni, cywilni inżynierowie przebudowujący skrzyżowanie ulic 29-go Listopada i Lublańskiej, przystąpili do rozbiórki zabytku (wcześniej sumiennie numerując elementy). Co jakiś czas ubywało złożonych na brzegu "numerów", aż wszystkie części mostu znikły bez śladu. Z historią mostu łączą się losy kamiennej figury św. Jana Nepomucena.

O


"Okrąglak" - nad byłym stawem przy ul. Bocianiej 6. W nietypowej dla biurowca budowli mieści się Zakład Projektowo Badawczy oraz Przedsiębiorstwo Montażu i Dostaw Pieców Tunelowych "Bipropiec" (tel. 412-20-33). który  w 1986 r. został zakładem patronackim dla pobliskiej Szkoły Podstawowej nr 109.

P

Pałac biskupi w Prądniku Biskupim (Białym) - powstał na terenie Prądnika Biskupiego w latach 1545-47, na zlecenie bpa Samuela Maciejowskiego, w miejscu XIII wiecznego szpitala-przytułku, działających tu duchaków. Zbudowany był na planie kwadratu o boku ok 30 metrów, na narożnikach ozdobiony ryzalitami w kształcie półbaszt; posiadał arkadowe loggie, a dziedziniec wyłożony brukiem. Ze względu na położenie poza murami miasta, budowla miała charakter obronny: wody Sudołu i Prądnika oblewały ją z dwóch stron, a do zapewnienia bezpieczeństwa służyły gospodarzowi 33 działa. Znany był przez wieki jako podkrakowska biskupia rezydencja i miejsce słynnych dysput humanistycznych.  Tutaj powstały szkice do "Dworzanina polskiego" Łukasza Górnickiego. W 1551 r. założony został wokół pałacu kwaterowy ogród. Pod koniec XVI w. bp Piotr Myszkowski gościł w pałacu Mikołaja Gomółkę - najznakomitszego kompozytora polskiego tych czasów (ten w zamian dedykował biskupowi "Melodie na Psałterz Polski..."). W czasie "potopu", mimo obronnego charakteru obiektu, pałac spustoszyli Szwedzi. W latach 1665-69, bp Andrzej Trzebicki odbudował rezydencję, czyniąc z niej okazały pałac, który przetrwał w dobrej kondycji aż do kofederacji barskiej (1768-71), kiedy został zniszczony i splądrowany przez Moskali. Później majątek przechodził z rąk do rąk. Nieopodal pałacu stoi Zajazd Kościuszkowski, zaprojektowany przez Jakuba Fontanę, gdzie Tadeusz Kościuszko kwaterował ze swoim sztabem w ostatnich dniach marca 1794 r. Obecny dwór zbudowano na początku XIX w., na zachowanych fragmentach murów dawnego pałacu, a jego obecny klasycystyczny kształt jest wynikiem ostatecznej przebudowy jakiej dokonano w latach 1812-46. Ostatnimi prywatnymi właścicielami obiektów dworskich (do lat 60. XX w.) byli Miroccy, od których przejęło go miasto. W latach 70. dokonano wyburzenia starych, zrujnowanych oficyn i zastąpiono je rekonstrukcją. Od 1975 roku prowadzi tu działalność Centum Kultury "Dworek Białoprądnicki".


Pałac Cellarich ("Pocieszka") - dworek stojący w Prądniku Czerwonym, którego fundamenty są pozostałością po renesansowym pałacu. Pałac ów zbudowany został pod koniec XVI w. przez braci Cellarich (Andrzeja i Pawła) - stąd późniejsza nazwa owych gruntów: "celarowskie". W I poł. XVII w. mieścił się tu zbór ariański. W czasie "potopu szwedzkiego" pałac uległ zniszczeniu, lecz wkrótce został odbudowany przez gen. Pawła Cellari i jego żonę (powstały budynki gospodarcze - w tym zachowany lamus). W czasie konfederacji barskiej (1768-71), dwór rujnują  Moskale. Na jego fundamentach, w latach 20. ubiegłego wieku, Marianna Badeniowa z Wawrzeckich wznosi neogotycki parterowy dworek i uruchamia obok karczmę "Pocieszkę". Cała posiadłość ma powierzchnię 100 morgów. W dworze przebywa często  bp Jan Paweł Woronicz. Jemu przypisuje się autorstwo wiersza, na tablicy wmurowanej w ścianę sieni od ogrodu. W 1858 r. rozpoczyna tu swą działalność znana w kręgach tzw. "modnego Krakowa" z wybornej kawy i "pacakowskiego piwa" (od nazwiska dzierżawcy Patzaka) - restauracja "Pocieszka" (będąca kontynuacją poprzedniej karczmy). Ostatnim prywatnym właścicielem obiektu jest dr Aleksander Teichmann (potocznie mówi się wówczas o "teichmanówce"). W latach 20-tych naszego stulecia budynek "Pocieszki" zostaje nadbudowany o jedną kondygnację drewnianym piętrem, wg projektu architekta Jana Sas-Zubrzyckiego, co całkowicie zmienia jego charakter. W 1928 r., za pośrednictwem Towarzystwa Pomocy dla Bezdomnych, prawo jego użytkowania uzyskują ss. Albertynki.

Pałac Mańkowskich - neoklasyczna budowla projektu Władysława Kaczmarskiego i Józefa Sowińskiego, postawiona w latach 1901-04, na terenie częściowo rozparcelowanego Ogrodu Strzeleckiego, przy ul. Kurkowej (późniejszej Topolowej 5). Zaraz po zakończeniu II wojny światowej sprawował tu swój urząd wojewoda krakowski. W 1950 r. pałac przeznaczono na muzeum Lenina, a ekspozycję otwarto po remoncie budynku, w 30 rocznicę śmierci wodza rewolucji, 21 stycznia 1954 r. Muzeum zlikwidowano w 1990 r., a spadkobiercy Mańkowskich postanowili, aby pałac został przeznaczony na siedzibę Międzynarodowego Centrum Ekologicznego.

Pałac na Szlaku - w swoim czasie (od XVI w.) jeden z okazalszych budynków świeckich w rejonie Kleparza, w obrębie jurydyki Szlak. Pierwotnie wybudowany w 1613 r. dla Montelupich - kupieckiej rodziny pochodzenia włoskiego, która przez 100 lat kierowała pocztą polską (posiadała też grunty na Prądniku). W pałacu gościli niejednokrotnie królowie i członkowie rodzin królewskich. Sprzed niego brały swój początek "królewskie" kondukty pogrzebowe, stąd jego popularna nazwa: "kostnica królewska". Kolejni właściciele obiektu to: oo. Jezuici, Badeniowie, Tarnowscy. Obecny budynek wybudowano w 1878 r. wg proj. A. Łuszczkiewicza. W okresie międzywojennym należał do xx. Salwatorianów. W latach 1950-98 mieściła się tu rozgłośnia Polskiego Radia (ul. Szlak 71).